موزه هنرهای معاصر؛ بذری که فرح پهلوی 'با عشق کاشت'

"در مرکز تهران پارکی باشد به آن زیبایی که قلب هنر مدرن دنیا هم در آن بتپد، دیگر چه می خواستیم؟" این را عباس کیارستمی، کارگردان فقید ایرانی، در توصیف موزه هنرهای معاصر گفته است. موزه ای که یک سال مانده به انقلاب اسلامی در ایران و به همت فرح پهلوی، شهبانوی وقت ایران افتتاح شد. موزه هنرهای معاصر یکی از ده مجموعه مهم هنر نوگرا در دنیاست و جامع‌ترین و و بزرگترین کلکسیون آثار هنری مدرن "دنیای غرب" است که در خارج ازاروپا و آمریکا و در ایران نگهداری می‌شود.

 

چهل سال بعد از انقلابی که سرنوشت این موزه را عوض کرد و بسیاری از آثار خریداری شده برای آن را، از پیکاسو گرفته تا اندی وارهال، روانه انبارهای این موزه کرد، هزاران کیلومتر دورتر از آن، بار دیگر گنجینه نهفته در این موزه خبرساز شده است: کتابی قطور منتشر شده از آثار موجود در این موزه و قصه های دور و برش. نام کتاب را با نام اصلی‌ترین پشتیبانش، شهبانو فرح پهلوی، گره زده‌اند: ایران مدرن، ملکه هنر.

 

کتاب مفصل، حاصل تحقیق ویولا ریخل بولوت و آماندا دارلینگ، نویسنده و پژوهشگر از بنیاد "آرت ادوایزری" است.

 

کتاب در نیویورک و لوس آنجلس رونمایی شده و مراسم رونمایی اش در لندن، فرصتی شد برای اهالی هنر و دوست‌داران فرهنگ ایران برای دیدار با دو نویسنده کتاب و فرح پهلوی.

 " سه سال پیش، خانم ویولا و اماندا با من تماس گرفتند. اهل هنر بودند و علاقه ویژه ای هم به این موزه داشتند." فرح پهلوی در میان انبوهی از کتاب‌هایی که برای علاقمندان به یادگار امضا می‌کند،از پیدایش ایده انتشار این کتاب می‌گوید " اصلا تصور نمی‌کردم قرار است محصول کار به این بزرگی و مفصلی باشد اما کتاب بسیار خوبی شده. نتیجه کار در خور گنجینه موزه است."

در گنجینه دائمی موزه، بیش از سه هزار اثر ارزشمند از نخبگان هنرهای تجسمی نگهداری می شود که نزدیک به چهارصد اثر، ارزش های استثنائی دارند. از جمله آثار مهم موزه می توان به جاکومتی، ولویت، اندی وارهول، پولاک، ارنست، پولاک، لویت و پیکاسو اشاره کرد. میانگین قیمت برخی از این آثار هنری تا پنج میلیارد دلار هم قیمت گذاری شده، در صورتی که با قیمت بسیار پایین تر برای موزه خریداری شده اند.

شهبانو فرح، درباره ایده پیدایش موزه می‌گوید: ما نمی‌توانستیم همه آثار مهم هنر ایران را که در موزه ها یا کلکیسیون های بین المللی نگهداری می‌شدند برای ایران بخریم اما تصمیم گرفتیم آثار هنر مدرن و برخی آثار کلاسیک هنر بین‌المللی را برای موزه بگیریم. ایده‌ای که به گفته ولی محلوجی، هنرشناس، پژوهشگر، موسس و مدیرعامل بنیاد باستان شناسی دهه آخر در لندن، یکتاست: موزه هنرهای معاصر از معدود نمونه هایی از جهان است که جریان آثار هنری و فرهنگی بر عکس معمول بوده. این آثار از "مراکز معمول هنری" در غرب بیرون آمده اند و در مشرق زمین به نمایش گذاشته شده اند.

جلد کتاب تازه، پرتره‌ایست از فرح پهلوی که اندی وارهال، پدر هنر پاپ، در سفرش به ایران از او ساخته و پرداخته است. تصویری با سرنوشتی عجیب و غریب. شهبانو فرح پهلوی می گوید: اندی وارهال در نیمه دهه پنجاه میلادی به ایران سفر کرد. هنرمند کم صحبت و خجولی بود. پرتره هایی از من هم کشید. اخیرا در تلویزیون فرانسه، مستندی دیدم که در آن به انبار موزه هنرهای معاصر رفته بودند. بعد از انقلاب پرتره اندی وارهال از من را با کارد، پاره کرده بودند که من گفتم در فردای آزادی ایران، همان پرتره پاره شاید بشود نمادی از کارهایی رژیم اسلامی در ایران کرد. البته این در مقایسه با کارهای دیگری که کرده اند، کوچک است."

به مناسبت اهداء جایزه «فیلدز» Fields به پرفسور کوچر بیرکار

 

 

عکسهایی از سی و هشتمین سالروز درگذشت شاهنشاه فقید ایران

   

 

به مناسبت پیروزی تیم زنان ایران در رشته فوتسال در جام ملت های آسیا ۲۰۱۸

 

 

نخستین ضبط گروه 'همسُرایان فرح' پس از چهل سال منتشر شد

 

نقدی در سایت پارسی بی‌بی‌سی درباره انتشار نخستین ضبط گروه «همسرایان فرح«  که پس از چهل سال در اروپا منتشر شده است. آثار در سال ۱۹۷۸ به ضبط رسیدند ولی وقوع  انقلاب اسلامی در ایران مانع از انتشار آنها شد.

در سال ۱۳۵۲ "بنیاد خیریه فرح پهلوی" دستور ساخت یک هنرستان موسیقی برای کودکان بی‌سرپرست را صادر کرد. به این خاطر، اِولین باغچه‌بان، خواننده اُپرا و رهبر "کُر تهران" ماموریت یافت تا با جستجو در پرورشگاه‌های سراسر ایران، کودکانی که استعداد موسیقی دارند را به تهران بیاورد.

در "هنرستان فرح" این کودکان به فراگیری خواندن و نواختن پرداختند. کمی بعد تصمیم گرفته شد که از هنرجویانِ هنرستان یک گروه کُر (آواز گروهی) نیز سازماندهی شود. اِولین باغچه‌بان آموزش فشرده هنرجویان را آغاز کرد و در آذر۱۹۷۴/۱۳۵۳ نخستین کنسرت "گروه همسرایان فرح" در تهران برگزار شد.

اجرای این برنامه در سازمان بهزیستی و همچنین حضور فرح پهلوی، ملکه پیشین ایران همراه با چهار فرزندش در کنسرت، توجه فراوانی را به گروه جلب کرد. کنسرت‌های گروه در دیگر شهرهای ایران نیز ادامه پیدا کرد و به مرور شکل حرفه‌ای تری به خود گرفت. "کُر فرح" در پاییز ۱۳۵۷ برای ضبط دو آلبوم به اتریش اعزام شد:

۱- آلبومی از "ترانه‌های محلی ایران برای آواز گروهی" با تنظیم‌های روبیک گریگوریان و ثمین باغچه‌بان.

۲- "رنگین کمون" (دربرگیرنده ساخته‌های ثمین باغچه‌بان برای تکخوان، آواز گروهی و ارکستر).

آلبومی که انقلاب اسلامی مانع از نشر آن شد

تصمیم بر این بود که هر دو آلبوم کمی پس از بازگشت گروه در تهران منتشر شود. بازگشت اما با شعله‌ور شدن آتش انقلاب همزمان شد. فرح دیبا و اِولین باغچه بان هر دو راهی تبعید شدند و هنرستان فرح نیز بسته شد. چندی بعد، ثمین باغچه‌بان که همچنان در تهران مانده بود کوشید آلبوم "رنگین کمون" را به صورت کاست منتشر کند. درج نام "گروه همسرایان فرح" روی آلبوم اما دیگر ممکن نبود. او به ناچار نام گروه را به "همسرایان میترا" تغییر داد تا بتواند برای انتشار آن مجوز بگیرد.

در این بین، آلبوم ترانه‌های محلی از یادها رفت. زندگی در تبعید، اشتیاق پی‌گیری کارهای گذشته را از اِولین و ثمین باغچه‌بان گرفت. هر دو هنرمند در انزوا چشم از جهان فرو بستند و مجموعه‌ "ترانه‌های محلی ایران برای آواز گروهی" در گوشه‌ای از خانه‌ آنها در انتظار ماند تا شاید روزی کسی به یاد آن بیفتد. این مجموعه به تازگی در چهلمین سالگرد ضبط اش، در اروپا منتشر شده است.

فرح دیبا، از اینکه ضبط‌های کُر فرح از بین نرفته ابراز شعف می‌کند و می‌گوید: "برخی از بچه‌های بی سرپرست که در شبانه‌روزی‌ها زندگی می‌کردند دچار مشکلات روحی بودند. به ما گفته شد که موسیقی به لحاظ روحی به آنها کمک خواهد کرد. زمانی که خانم باغچه‌بان به این مراکز رفتند و به بچه‌ها موسیقی و سرودخوانی آموزش دادند حال آنها بهتر شد. طرح هنرستان و کر در واقع از اینجا شروع شد."

شهبانو فرح می‌افزاید: "شنیدن ترانه‌های محلی در این آلبوم مرا به گوشه و کنار ایران می‌برد و خوشحالم که این ضبط برای نسل‌های آینده به یادگار می‌مانَد."

او با انتقاد از شرایطی که پس از انقلاب برای موسیقی در ایران پدید آمده می‌گوید: "هیچیک از این محدودیت‌ها باعث نشده جلوی خلاقیت ایرانیان گرفته شود و روز به روز فعالیت گروه‌های موسیقی در ایران گسترده‌تر می‌شود."

 

دو رویکرد گوناگون در تنظیم ترانه‌های محلی برای کُر

هفت اجرا از مشهورترین ترانه‌های محلی مازندران، چهارمحال و بختیاری، پارس و لرستان در آلبوم گروه "همسُرایان فرح" جای گرفته‌اند. چهار آهنگ از تنظیم‌های روبیک گریگوریان است که در سال ۱۹۴۸ در تهران به شکل کتاب چاپ شده و سه تنظیم از ثمین باغچه‌بان که نت آنها در دسترس عموم نیست.

بشنوید: ترانه محلی "بابُلی کُره" با اجرای گروه کر فرح

گریگوریان و باغچه‌بان در تنظیم ترانه‌های محلی برای آواز گروهی دو رویکرد گوناگون داشتند. در آلبوم "گروه همسرایان فرح" امکان شنیدن هر دو رویکرد و مقایسه آنها با هم وجود دارد: گریگوریان تلاش دارد تا به فرم اصلی ترانه‌ها وفادار مانده و آنها را تنها به صورت چهارصدایی برای آواز گروهی تنظیم کند .باغچه‌بان اما بیشتر از نغمه‌ها به عنوان دستمایه‌ای برای آفرینش یک اثر تازه بهره می‌گیرد و آنها را گسترش می‌دهد. ترانه "تو بیو" در این مجموعه به خوبی نمایانگر ایده‌های باغچه‌بان است: کاربردِ زمینه‌نوا (drone) و تقلید (Imitation) فضای تنظیم‌های او را از گریگوریان بسیار متفاوت و متنوع‌تر می‌کند.

استفان اَکِرت، موسیقی‌دان آمریکایی که در دهه ۱۹۷۰ در تهران به فعالیت‌ مشغول بوده، تنظیم‌های باغچه‌بان از ترانه‌های محلی ایرانی را ملهم از سنت موسیقی کلیسای ارتدوکس نیز می‌داند. او می‌گوید: "در مقایسه با گریگوریان تنظیم‌های باغچه‌بان فضای مدرن‌تری دارند. کاری که او با ترانه‌های محلی ایرانی انجام داده، آهنگسازانی چون برامس در سده نوزدهم میلادی با ترانه‌های محلی در اروپا انجام داده‌ند: کاربرد کُر چهارصدایی و هارمونی‌های کروماتیک به شکلی گسترده."

پیشینه کاربرد آواز گروهی به فرم غربی برای اجرای آثار ایرانی به دست کم هفتاد سال پیش بازمی‌گردد. با اینحال آلبوم "موسیقی کُرال از ایران" (Choral Music from Persia) با اجرای گروه "همسرایان فرح" نخستین مجموعه‌ از اینگونه آثار است که به شکل جهانی پخش می‌شود.

نشر این قطعات مهم‌ترین حرکت برای شناساندن این سبک موسیقی در بیرون از مرزهای ایران و ترغیب گروه‌های کر در کشورهای گوناگون برای اجرای آثار ایرانی است.

 
 
An article by BBC Persian Service's Pejman Akbarzadeh on the never-before-released album of FARAH CHOIR in Europe

http://www.bbc.com/persian/arts-44088075

 


   همه حقوق محفوظ است. کپی رایت © ۲۰۲۰ - سایت رسمی فرح پهلوی شهبانوی ایران 

SiteLock